Adem Bilgin

---

1. Giriş

Mistisizm ve teoloji, farklı geleneklerde “nur” metaforunu hem yaratılışın ilkesi hem de hakikate ulaşmanın sembolü olarak kullanmıştır. Lurianik Kabala’da bu metafor, Or Ein Sof (Sonsuz Işık) ve yaratılış öncesi Tanrı’nın kendini kısıtlaması (tzimtzum) kavramları üzerinden şekillenir (Scholem, 1965; Idel, 1988). İslam teolojisinde, Tevhid doktrini Allah’ın mutlak birliğini ve nurun hem ontolojik hem de epistemolojik işlevini merkeze alır (Nasr, 2007; Fakhry, 2004). Said-i Nursî ise “Nur-u Muhammedî” anlayışını Risale-i Nur külliyatında iman, hakikat ve varlık ilişkisi bağlamında işler (Nursî, 1994).

Bu makale, üç geleneğin nur anlayışını Jacques Derrida’nın yapısökümcü yöntemi ile yeniden okur. Derrida’nın différance, trace (iz) ve decentering (merkezsizlik) kavramları, bu metafizik sistemlerdeki sabit hakikat iddialarını sorgulamak için bir hermenötik çerçeve sunar (Derrida, 1978; Caputo, 1997). Amaç, bu üç geleneğin hem ortak metafiziksel zemini hem de ayrışan ontolojik varsayımlarını ortaya koymaktır.

---

2. Literatür Taraması

Araştırma, üç ana literatür alanına dayanır:

1. Kabala Çalışmaları: Gershom Scholem’in Major Trends in Jewish Mysticism (1941) ve On the Kabbalah and Its Symbolism (1965) eserleri; Moshe Idel’in Kabbalah: New Perspectives (1988) ve Elliot R. Wolfson’un Through a Speculum That Shines (1994) gibi modern yorumlar.
2. İslam Teolojisi ve Tasavvuf: Seyyed Hossein Nasr’ın Islamic Philosophy from Its Origin to the Present (2007), William Chittick’in The Sufi Path of Knowledge (1989) ve Michel Chodkiewicz’in Seal of the Saints (1993) gibi klasikleşmiş çalışmalar.
3. Derridacı Felsefe: Jacques Derrida’nın Of Grammatology (1976) ve Writing and Difference (1978); John D. Caputo’nun The Prayers and Tears of Jacques Derrida (1997) ve Kevin Hart’ın The Trespass of the Sign (2000).

---

3. Lurianik Kabala’da Nurun Ontolojisi

3.1 Ein Sof ve Or Ein Sof

Ein Sof, Tanrı’nın mutlak aşkınlığıdır. Bu aşkınlık, sınırsız ışık (Or Ein Sof) olarak tasavvur edilir (Scholem, 1965). Ancak bu ışık doğrudan tezahür etmez; Derrida’nın différance kavramı ile okunursa, nurun kaynağı daima ertelenir, anlam başka bir “iz” üzerinden taşınır (Derrida, 1978).

3.2 Tzimtzum: İlahi Özün Geri Çekilişi

İzak Luria’ya göre Tanrı, yaratılışa yer açmak için kendi nurunu kısmen geri çeker. Bu “boşluk” (ḥalal panui), varlıkların özgürlüğü için zorunludur (Matt, 1996). Derrida açısından tzimtzum, metafizik bir “boşluk yazısı”dır; Tanrı’nın yokluğu, nurun izini daha görünür kılar (Wolfson, 1994).

3.3 Sefirot ve Tezahür Zinciri

On Sefirot, hem ilahi nitelikler hem de kozmik yapı taşlarıdır. Her sefirah, merkezden taşan ama aynı zamanda merkezin yeniden dağıldığı bir nod noktasıdır (Idel, 1988).

---

4. Tevhid’de Birlik ve Fark

4.1 Tevhid’in Ontolojik Temeli

Tevhid, Allah’ın zatında, sıfatlarında ve fiillerinde mutlak birliktir (Fakhry, 2004). Ancak çokluk, yaratılış âleminde zorunlu olarak ortaya çıkar. Derrida’nın différance kavramı, bu birliğin “çokluk içinde birlik” biçiminde anlaşılmasına imkân verir.

4.2 Kur’an’da Nur

Nur Suresi 24:35, İslam’da nur metafiziğinin merkezî ayetidir. Bu ayet, nurun hem yaratılışın kaynağı hem de hidayetin sembolü olduğunu bildirir (Nasr, 2007). Derrida’ya göre hiçbir metin, hatta kutsal metin bile, anlamını tamamen kapatamaz; nurun hakikati daima ertelenir.

---

5. Said-i Nursî’nin Nur Metafiziği

5.1 Risale-i Nur’da Nurun Fonksiyonu

Nursî, “iman hem nurdur hem kuvvettir” (Nursî, 1994, s. 22) derken, nurun epistemolojik ve ontolojik işlevini birleştirir. İman, hakikate yönelişin ışığıdır.

5.2 Nur-u Muhammedî

Tasavvufî gelenekte olduğu gibi Nursî’de de yaratılışın ilk hakikati Nur-u Muhammedî’dir. Ancak bu nur, sabit bir merkez değil, her tecellide yeniden açılan bir anlam ufkudur. Derrida açısından bu, trace’in teolojik bir versiyonudur.

---

6. Derridacı Yapısöküm ile Karşılaştırma

Unsur	Lurianik Kabala	Tevhid	Nursî	Derridacı Perspektif
İlahi Öz	Ein Sof	Allah’ın Zatı	Allah’ın Zatı	Merkezin ertelenmesi
Yaratılış	Tzimtzum	Kün emri	Nur-u Muhammedî	İz’in ontolojisi
Tezahür	Sefirot	İsim ve sıfatlar	İman-nur ilişkisi	Anlamın çoğulluğu
Amaç	Tikkun olam	Tevhid’e ulaşma	Hakikate imanla varma	Kapalı anlamın imkânsızlığı

---

7. Tartışma

Bu üç sistemin ortak yönü, nurun yaratılışın kaynağı ve ilahi hakikatin sembolü olmasıdır. Farkları ise nurun tecelli biçimlerinde ortaya çıkar: Lurianik Kabala’da emanasyon zinciri, İslam’da doğrudan ilahi irade, Nursî’de ise iman aracılığıyla bireysel içkinleşme. Derridacı okuma, bu sistemlerdeki anlamın sabitlenemezliğini açığa çıkarır; böylece dogmatik kapalı yorumların ötesinde, dinler arası hermenötik bir alan açar (Caputo, 1997; Hart, 2000).

---

8. Sonuç

Yapısöküm, mistik teolojilerdeki nur anlayışlarını sabit bir öz olarak değil, sürekli ertelenen ve izler üzerinden taşınan bir hakikat olarak görmeyi mümkün kılar. Bu yaklaşım, Lurianik Kabala, Tevhid ve Nursî’nin öğretileri arasında dinamik bir diyalog kurar ve metafizik kapanmalara karşı açık bir yorum alanı yaratır.

---

Kaynakça

Caputo, J. D. (1997). The Prayers and Tears of Jacques Derrida: Religion without Religion. Indiana University Press.
Chittick, W. C. (1989). The Sufi Path of Knowledge: Ibn al-ʿArabi’s Metaphysics of Imagination. Albany: SUNY Press.
Chodkiewicz, M. (1993). Seal of the Saints: Prophethood and Sainthood in the Doctrine of Ibn Arabi. Cambridge: Islamic Texts Society.
Derrida, J. (1976). Of Grammatology (G. C. Spivak, Trans.). Johns Hopkins University Press.
Derrida, J. (1978). Writing and Difference (A. Bass, Trans.). University of Chicago Press.
Fakhry, M. (2004). A History of Islamic Philosophy. Columbia University Press.
Hart, K. (2000). The Trespass of the Sign: Deconstruction, Theology, and Philosophy. Fordham University Press.
Idel, M. (1988). Kabbalah: New Perspectives. Yale University Press.
Matt, D. C. (1996). The Essential Kabbalah: The Heart of Jewish Mysticism. HarperCollins.
Nasr, S. H. (2007). Islamic Philosophy from Its Origin to the Present. SUNY Press.
Nursî, S. (1994). Sözler. Yeni Asya Neşriyat.
Scholem, G. (1941). Major Trends in Jewish Mysticism. Schocken Books.
Scholem, G. (1965). On the Kabbalah and Its Symbolism. Schocken Books.
Wolfson, E. R. (1994). Through a Speculum That Shines: Vision and Imagination in Medieval Jewish Mysticism. Princeton University Press.