Nadir Toprak Elementleri ve Grönland’ın ABD–Rusya Barışı Üzerine Etkisi

Nadir Toprak Elementleri ve Grönland’ın ABD–Rusya Barışı Üzerine Etkisi
Adem Bilgin
(ORCID: 0000-0001-5016-6576)

---

Özet

Nadir toprak elementleri (NTE), 21. yüzyılın stratejik hammaddeleri arasında yer almakta ve yüksek teknoloji üretiminden savunma sanayisine kadar geniş bir yelpazede kritik rol oynamaktadır. Grönland, zengin nadir toprak elementleri yataklarıyla küresel güç dengelerinde önemli bir jeopolitik alan haline gelmiştir. Bu makale, Grönland’ın NTE rezervlerinin ABD ve Rusya arasındaki diplomatik ilişkilerde nasıl bir rol oynayabileceğini incelemektedir. Enerji geçişi, tedarik zinciri güvenliği, Arktik bölgesinin askeri-stratejik önemi ve iklim değişikliğinin maden çıkarma faaliyetlerine etkileri, analiz kapsamında değerlendirilmektedir. Bulgular, Grönland merkezli nadir toprak elementleri diplomasisinin, ABD–Rusya ilişkilerinde hem rekabet hem de iş birliği potansiyeli taşıdığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: Nadir Toprak Elementleri, Grönland, ABD–Rusya İlişkileri, Arktik Jeopolitiği, Enerji Geçişi.

---

1. Giriş

Nadir toprak elementleri, modern teknolojilerin yapı taşları olarak tanımlanabilecek 17 elementten oluşur (Humphries, 2013). Akıllı telefonlardan elektrikli araç motorlarına, füze güdüm sistemlerinden yenilenebilir enerji teknolojilerine kadar birçok kritik endüstride NTE’lerin önemi giderek artmaktadır (Binnemans et al., 2013). Küresel NTE üretiminde Çin’in belirleyici konumu, bu elementlerin jeopolitik stratejilerde “yeni petrol” benzetmesiyle anılmasına yol açmıştır (Mancheri, 2015).

Grönland, keşfedilen zengin NTE yataklarıyla ABD, Rusya ve Çin arasındaki jeopolitik çekişmenin yeni merkezi olarak öne çıkmaktadır (Kalvig, 2020). ABD, NTE arz güvenliğini sağlamak ve Çin’e bağımlılığı azaltmak amacıyla Grönland’a stratejik yatırımlar yapmayı planlarken, Rusya ise Arktik bölgesinde varlığını güçlendirmek için diplomatik ve ekonomik hamleler geliştirmektedir (Conley & Ruy, 2011).

Bu çalışma, Grönland’ın nadir toprak elementleri potansiyelinin ABD–Rusya ilişkilerine olası etkilerini, jeopolitik ve ekonomi-politik bir perspektiften ele almaktadır.

---

2. Nadir Toprak Elementlerinin Küresel Önemi

NTE’ler, yüksek enerji yoğunluklu mıknatıslar, lazerler, katalizörler ve ileri sensör teknolojileri gibi stratejik ürünlerin üretiminde vazgeçilmezdir (U.S. Department of Energy, 2020). Savunma sanayisinde NTE’lerin kullanımı, ulusal güvenlik açısından kritik bir bağımlılık yaratmaktadır. Dolayısıyla bu elementlerin tedarik zincirinde yaşanabilecek kesintiler, doğrudan stratejik risk olarak değerlendirilmektedir (Golev et al., 2014).

---

3. Grönland’ın NTE Potansiyeli

Grönland, Kvanefjeld ve Kringlerne bölgelerinde büyük ölçekli NTE rezervlerine sahiptir (Kalvig, 2020). Jeolojik etütler, özellikle neodimyum, praseodimyum ve terbiyum gibi yüksek değerli elementlerin yoğun bulunduğunu göstermektedir. İklim değişikliği sonucu buzulların geri çekilmesi, madencilik faaliyetlerini lojistik açıdan kolaylaştırsa da çevresel riskleri artırmaktadır (Hammond, 2019).

---

4. ABD ve Rusya’nın Arktik Stratejileri

ABD, Grönland’ı stratejik kaynak güvenliği açısından “kritik bölge” olarak tanımlamış, 2019’da bölgeye yönelik ekonomik yatırım teklifinde bulunmuştur (Brøns, 2020). Rusya ise Kuzey Deniz Rotası ve Arktik üsleri üzerinden bölgedeki etkinliğini artırmaktadır (Staalesen, 2018). Her iki ülkenin de NTE çıkarım ve işleme kapasitesini artırma çabaları, potansiyel bir rekabet alanı yaratmaktadır.

---

5. ABD–Rusya Barışına Etki Potansiyeli

NTE’ler üzerinden kurulabilecek bir tedarik zinciri iş birliği, enerji geçişi ve teknoloji üretiminde ortak çıkarlar yaratabilir. Arktik Konseyi gibi çok taraflı platformlar, bu iş birliği için diplomatik zemin sunmaktadır (Exner-Pirot, 2012). Ancak, askeri-stratejik rekabetin baskın olması halinde, Grönland NTE’leri gerginliği artırma potansiyeli taşımaktadır.

---

6. Sonuç

Grönland’ın nadir toprak elementleri, hem rekabet hem de iş birliği potansiyeli barındıran çift yönlü bir stratejik unsur olarak ABD–Rusya ilişkilerini etkileyebilir. Ortak çıkar alanlarının güçlendirilmesi, Arktik bölgesinde kaynak temelli çatışma riskini azaltabilir.

---

Kaynakça

Binnemans, K., Jones, P. T., Blanpain, B., Van Gerven, T., Yang, Y., Walton, A., & Buchert, M. (2013). Recycling of rare earths: A critical review. Journal of Cleaner Production, 51, 1–22. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2012.12.037

Brøns, P. (2020). Greenland’s strategic importance. Arctic Review on Law and Politics, 11, 1–18. https://doi.org/10.23865/arctic.v11.2138

Conley, H. A., & Ruy, D. (2011). U.S. strategic interests in the Arctic: An assessment of current challenges and new opportunities for cooperation. Center for Strategic and International Studies.

Exner-Pirot, H. (2012). New directions for governance in the Arctic region. Arctic Yearbook, 1, 224–246.

Golev, A., Scott, M., Erskine, P. D., Ali, S. H., & Ballantyne, G. R. (2014). Rare earths supply chains: Current status, constraints and opportunities. Resources Policy, 41, 52–59. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2014.03.004

Hammond, G. (2019). Climate change and mining in Greenland. Polar Record, 55(3), 179–192. https://doi.org/10.1017/S0032247419000103

Humphries, M. (2013). Rare earth elements: The global supply chain (CRS Report No. R41347). Congressional Research Service.

Kalvig, P. (2020). Greenland’s rare earth resources: To mine or not to mine? Minerals, 10(7), 642. https://doi.org/10.3390/min10070642

Mancheri, N. A. (2015). World trade in rare earths, Chinese export restrictions, and implications. Resources Policy, 46, 262–271. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2015.10.007

Staalesen, A. (2018). Russia’s Arctic military build-up. The Barents Observer. https://thebarentsobserver.com

U.S. Department of Energy. (2020). Critical materials strategy. https://www.energy.gov